نورا دنت

کشیدن دندان؛ مراحل، مراقبت‌ها، عوارض و هزینه

کشیدن دندان یکی از درمان‌های رایج در دندانپزشکی است که با هدف حفظ سلامت دهان و دندان، برطرف کردن درد یا جلوگیری از گسترش عفونت انجام می‌شود. اگرچه دندانپزشکان تا حد امکان تلاش می‌کنند دندان طبیعی را حفظ کنند، اما گاهی پوسیدگی شدید، شکستگی غیرقابل ترمیم، بیماری پیشرفته لثه یا مشکلات مربوط به دندان عقل باعث می‌شود کشیدن دندان بهترین گزینه درمانی باشد.

آشنایی با مراحل کشیدن دندان، روش‌های مختلف انجام آن، مراقبت‌های قبل و بعد از درمان و عوارض احتمالی کمک می‌کند با آمادگی بیشتری برای این درمان اقدام کنید. در این مقاله، تمام نکات مهم درباره کشیدن دندان و راه‌های بهبودی سریع‌تر پس از آن را بررسی می‌کنیم.

کشیدن دندان چیست؟

کشیدن دندان یا Tooth Extraction به فرایندی گفته می‌شود که طی آن دندان از حفره استخوانی خود در فک خارج می‌شود. این درمان معمولاً با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود تا بیمار در طول فرایند درد قابل توجهی احساس نکند.

روش کشیدن دندان با توجه به موقعیت دندان، میزان تخریب آن، شکل و تعداد ریشه‌ها و وضعیت استخوان اطراف انتخاب می‌شود. دندان‌هایی که به‌راحتی قابل مشاهده هستند و بخش کافی از تاج آن‌ها باقی مانده است، اغلب با روش ساده خارج می‌شوند. در مقابل، دندان‌های شکسته زیر خط لثه، دندان‌های نهفته و برخی دندان‌های عقل به جراحی نیاز دارند.

تشخیص ضرورت کشیدن دندان بر عهده دندانپزشک است. در بسیاری از موارد، درمان‌هایی مانند عصب‌کشی، ترمیم یا روکش می‌توانند دندان طبیعی را حفظ کنند؛ بنابراین، پیش از تصمیم‌گیری باید گزینه‌های درمانی موجود بررسی شوند.

چه زمانی باید دندان را کشید؟

کشیدن دندان معمولاً زمانی توصیه می‌شود که حفظ آن امکان‌پذیر نباشد یا باقی ماندن آن سلامت دهان و دندان‌های دیگر را به خطر بیندازد. مهم‌ترین دلایل انجام این درمان عبارت‌اند از:

۱. پوسیدگی شدید دندان

اگر پوسیدگی به بخش زیادی از تاج و ریشه گسترش پیدا کند و امکان ترمیم مؤثر دندان وجود نداشته باشد، ممکن است کشیدن آن ضروری شود. البته در بسیاری از موارد، حتی دندان‌هایی که به عصب رسیده‌اند، با عصب‌کشی و روکش قابل حفظ هستند.

۲. عفونت دندان و ریشه

برخی عفونت‌های دندانی با درمان ریشه و در صورت نیاز تخلیه عفونت قابل کنترل هستند. بااین‌حال، اگر تخریب دندان شدید باشد یا درمان‌های حفظ دندان موفقیت‌آمیز نباشند، دندانپزشک ممکن است کشیدن دندان را پیشنهاد کند.

۳. بیماری پیشرفته لثه

بیماری‌های پیشرفته لثه می‌توانند باعث تحلیل استخوان اطراف دندان، افزایش لق‌شدگی و از بین رفتن حمایت دندان شوند. اگر دندان به‌شدت لق شده باشد و امکان حفظ آن وجود نداشته باشد، کشیدن آن ممکن است ضروری باشد.

۴. شکستگی شدید دندان

شکستگی‌های عمیق، به‌ویژه شکستگی‌هایی که به بخش‌های غیرقابل ترمیم ریشه گسترش پیدا می‌کنند، ممکن است امکان بازسازی دندان را از بین ببرند. در چنین شرایطی، دندانپزشک پس از بررسی تصاویر رادیوگرافی درباره ضرورت کشیدن تصمیم می‌گیرد.

۵. کشیدن دندان عقل

دندان عقل در صورت ایجاد درد مکرر، عفونت، پوسیدگی غیرقابل درمان، آسیب به دندان مجاور یا برخی مشکلات دیگر ممکن است نیاز به کشیدن داشته باشد. بااین‌حال، کشیدن تمام دندان‌های عقل بدون بررسی وضعیت آن‌ها ضروری نیست.

۶. درمان ارتودنسی

در بعضی از درمان‌های ارتودنسی، به‌خصوص در موارد ازدحام شدید دندان‌ها، ممکن است برای ایجاد فضای کافی، کشیدن یک یا چند دندان توصیه شود. این تصمیم باید بر اساس معاینه، تصاویر تشخیصی و برنامه درمانی ارتودنسی گرفته شود.

۷. باقی ماندن دندان شیری

اگر دندان شیری در زمان مناسب نیفتد و مانع رویش دندان دائمی شود، دندانپزشک ممکن است کشیدن آن را توصیه کند. البته وضعیت رویش دندان دائمی و شرایط فک باید پیش از درمان بررسی شود.

انواع روش‌های کشیدن دندان

روش کشیدن دندان با توجه به شرایط بیمار و پیچیدگی درمان انتخاب می‌شود. دو روش اصلی برای انجام این فرایند وجود دارد.

کشیدن ساده دندان

کشیدن ساده برای دندان‌هایی استفاده می‌شود که تاج آن‌ها در دهان قابل مشاهده است و دندانپزشک می‌تواند بدون ایجاد برش جراحی به آن دسترسی داشته باشد.

در این روش، ابتدا ناحیه مورد نظر بی‌حس می‌شود. سپس دندانپزشک با ابزارهای مخصوص، دندان را به‌آرامی آزاد کرده و از حفره استخوانی خارج می‌کند. این روش معمولاً زمان کمتری نیاز دارد و دوره بهبودی آن نیز در مقایسه با جراحی پیچیده کوتاه‌تر است.

کشیدن جراحی دندان

کشیدن جراحی زمانی انجام می‌شود که دسترسی مستقیم به دندان دشوار باشد. برای مثال، ممکن است دندان زیر لثه باقی مانده باشد، تاج آن شکسته باشد یا ریشه‌های آن شکل پیچیده‌ای داشته باشند.

در این روش، دندانپزشک ممکن است برشی در لثه ایجاد کند و برای دسترسی بهتر، مقدار محدودی از استخوان اطراف دندان را بردارد. گاهی نیز دندان به چند قسمت تقسیم می‌شود تا خارج کردن آن آسان‌تر و ایمن‌تر باشد.

جراحی دندان عقل نهفته یکی از نمونه‌های رایج این روش است. میزان درد و تورم پس از جراحی به پیچیدگی درمان و شرایط فرد بستگی دارد.

مراحل کشیدن دندان چگونه است؟

فرایند کشیدن دندان معمولاً شامل چند مرحله مشخص است:

مرحله اول: معاینه و بررسی دندان

دندانپزشک وضعیت دندان، لثه، ریشه و بافت‌های اطراف را بررسی می‌کند. در صورت نیاز، تصویربرداری رادیوگرافی برای تعیین شکل ریشه‌ها، موقعیت دندان و ارتباط آن با ساختارهای مجاور انجام می‌شود.

مرحله دوم: بی‌حسی موضعی

برای جلوگیری از احساس درد، داروی بی‌حسی در ناحیه مورد نظر تزریق می‌شود. ممکن است بیمار هنگام تزریق کمی سوزش احساس کند، اما پس از اثر کردن دارو، درد باید به میزان زیادی کنترل شود.

مرحله سوم: خارج کردن دندان

دندانپزشک با توجه به روش انتخاب‌شده، دندان را به‌آرامی از محل خود خارج می‌کند. احساس فشار یا حرکت در این مرحله طبیعی است، اما درد تیز و شدید باید به دندانپزشک اطلاع داده شود.

مرحله چهارم: کنترل خونریزی

پس از خارج کردن دندان، محل آن بررسی می‌شود و بیمار معمولاً باید یک گاز استریل را با فشار ملایم گاز بگیرد تا لخته خون تشکیل شود. در برخی موارد، بخیه نیز لازم است.

مرحله پنجم: ارائه توصیه‌های مراقبتی

در پایان، دندانپزشک درباره نحوه کنترل خونریزی، مصرف داروهای تجویزشده، رژیم غذایی و زمان مراجعه مجدد توضیح می‌دهد.

آیا کشیدن دندان درد دارد؟

یکی از نگرانی‌های رایج بیماران، درد هنگام کشیدن دندان است. به‌طور معمول، بی‌حسی موضعی باعث می‌شود درد حین درمان کنترل شود. بااین‌حال، ممکن است فشار، کشش یا حرکت دندان احساس شود.

پس از از بین رفتن اثر بی‌حسی، درد خفیف تا متوسط، حساسیت و تورم می‌تواند ایجاد شود. شدت این علائم به نوع دندان، میزان آسیب بافتی و پیچیدگی کشیدن بستگی دارد.

درد معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر است و سپس کاهش پیدا می‌کند. اگر درد به‌جای بهبود، پس از چند روز شدیدتر شود یا با بوی نامطبوع، مزه بد دهان یا درد منتشرشونده همراه باشد، باید برای بررسی عوارض احتمالی به دندانپزشک مراجعه کرد.

مراقبت‌های قبل از کشیدن دندان

رعایت چند نکته قبل از درمان می‌تواند به کاهش خطر عوارض کمک کند:

• سابقه بیماری‌ها، حساسیت‌های دارویی و تمام داروهای مصرفی خود را به دندانپزشک اطلاع دهید.

• اگر داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، بدون هماهنگی پزشک یا دندانپزشک مصرف آن‌ها را قطع نکنید.

• در صورت بارداری، دیابت، ضعف سیستم ایمنی یا بیماری‌های قلبی، پیش از درمان اطلاع‌رسانی کنید.

• درباره نیاز به غذا خوردن پیش از مراجعه سؤال کنید؛ این موضوع به نوع بی‌حسی یا آرام‌بخشی بستگی دارد.

• اگر قرار است آرام‌بخشی یا بیهوشی انجام شود، دستورالعمل‌های مربوط به ناشتا بودن و همراه داشتن فرد دیگر را رعایت کنید.

• پیش از مراجعه، دندان‌ها را به‌آرامی مسواک بزنید و بهداشت دهان را حفظ کنید.

مراقبت‌های بعد از کشیدن دندان

مراقبت صحیح پس از کشیدن دندان نقش مهمی در تشکیل لخته خون، ترمیم زخم و پیشگیری از عوارض دارد.

کنترل خونریزی

پس از کشیدن دندان، گاز استریل را طبق دستور دندانپزشک روی محل قرار دهید و با فشار ملایم و مداوم گاز بگیرید. از بررسی مکرر زخم یا تعویض بی‌دلیل گاز خودداری کنید؛ زیرا ممکن است تشکیل لخته خون مختل شود.

مقدار کمی خون‌آبه در ساعات ابتدایی معمولاً طبیعی است. اگر خونریزی قابل توجه با وجود فشار مداوم متوقف نمی‌شود، با دندانپزشک تماس بگیرید.

استفاده از کمپرس سرد

در صورت توصیه دندانپزشک، کمپرس سرد را در فواصل کوتاه روی قسمت بیرونی صورت قرار دهید. این کار به‌ویژه پس از کشیدن جراحی می‌تواند به کاهش تورم کمک کند. یخ را مستقیماً روی پوست قرار ندهید.

رعایت بهداشت دهان

در روز نخست از شست‌وشوی شدید دهان، تف کردن محکم و دستکاری محل زخم خودداری کنید. از روز بعد، در صورت نداشتن منع پزشکی، می‌توانید دهان را به‌آرامی با آب‌نمک ولرم شست‌وشو دهید. مسواک زدن دندان‌های دیگر را ادامه دهید، اما به محل زخم فشار وارد نکنید.

پرهیز از سیگار و نی

سیگار کشیدن، ویپ و استفاده از نی می‌توانند روند ترمیم را مختل کنند و احتمال بروز حفره خشک را افزایش دهند. بهتر است دست‌کم ۴۸ تا ۷۲ ساعت از این موارد اجتناب کنید و در صورت امکان، مدت بیشتری سیگار نکشید.

استراحت کافی

در روز نخست از ورزش شدید، بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت‌هایی که احتمال افزایش خونریزی را بالا می‌برند، خودداری کنید. هنگام استراحت می‌توانید سر را کمی بالاتر از بدن قرار دهید.

بعد از کشیدن دندان چه بخوریم؟

انتخاب غذاهای مناسب به کاهش تحریک زخم و آسان‌تر شدن تغذیه کمک می‌کند. در روزهای نخست، غذاهای نرم و خنک یا ولرم انتخاب‌های مناسبی هستند.

غذاهای پیشنهادی عبارت‌اند از:

• سوپ ولرم و صاف‌شده

• پوره سیب‌زمینی

• ماست و تخم‌مرغ نرم

• فرنی و غذاهای نرم

• موز له‌شده

• اسموتی با قاشق، بدون استفاده از نی

از مصرف غذاهای بسیار داغ، سفت، ترد، تند و دانه‌دار که ممکن است وارد حفره دندان شوند، خودداری کنید. جویدن غذا را تا حد امکان با سمت مقابل دهان انجام دهید.

با کاهش درد و بهبود زخم، می‌توانید به‌تدریج به رژیم غذایی معمول بازگردید. زمان بازگشت به غذای عادی به نوع کشیدن دندان و شرایط ترمیم بستگی دارد.

عوارض احتمالی کشیدن دندان

کشیدن دندان معمولاً درمانی ایمن است، اما مانند هر اقدام پزشکی ممکن است با عوارضی همراه باشد.

حفره خشک: اگر لخته خون در محل دندان تشکیل نشود یا زودتر از موعد از بین برود، استخوان زیر آن در معرض محیط دهان قرار می‌گیرد. این وضعیت معمولاً با درد شدید، به‌خصوص چند روز پس از کشیدن دندان، همراه است و به درمان دندانپزشکی نیاز دارد.

عفونت: افزایش تورم، تب، ترشح چرکی یا بدتر شدن درد می‌تواند نشانه عفونت باشد و نیاز به بررسی دارد.

خونریزی طولانی: خونریزی مداوم، به‌خصوص در افرادی که مشکلات انعقادی دارند یا داروهای خاص مصرف می‌کنند، باید ارزیابی شود.

تورم و کبودی: تورم پس از کشیدن جراحی شایع است و ممکن است در ۴۸ تا ۷۲ ساعت نخست بیشتر شود. پس از آن باید روند کاهشی داشته باشد.

آسیب به ساختارهای مجاور: در برخی موارد، به‌ویژه هنگام کشیدن دندان‌های عقل، احتمال آسیب به دندان مجاور، ارتباط با سینوس فک بالا یا درگیری عصب وجود دارد. احتمال این مشکلات به موقعیت دندان و پیچیدگی درمان بستگی دارد.

اگر پس از کشیدن دندان دچار مشکل در تنفس یا بلع، تورم سریع و شدید صورت یا گردن، یا خونریزی کنترل‌نشده شدید، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید.

هزینه کشیدن دندان چقدر است؟

هزینه کشیدن دندان به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان برای همه بیماران مبلغ یکسانی تعیین کرد. نوع دندان، میزان تخریب، تعداد ریشه‌ها، نیاز به جراحی، استفاده از تصویربرداری و تعرفه مرکز درمانی بر هزینه نهایی تأثیر می‌گذارند.

کشیدن ساده دندان معمولاً هزینه کمتری نسبت به کشیدن جراحی دندان عقل نهفته دارد. همچنین، اگر دندان به اقدامات تکمیلی مانند بخیه یا درمان عوارض نیاز داشته باشد، هزینه می‌تواند افزایش پیدا کند.

برای اطلاع از هزینه دقیق، بهتر است ابتدا معاینه شوید و بر اساس وضعیت دندان، برآورد هزینه را از مرکز دندانپزشکی دریافت کنید.

بعد از کشیدن دندان، جای خالی آن را چه کنیم؟

پس از کشیدن دندان، به‌ویژه دندان‌های دائمی، باید درباره جایگزینی آن تصمیم‌گیری شود. خالی ماندن برخی فضاهای دندانی می‌تواند در طول زمان باعث حرکت دندان‌های مجاور، تغییر نحوه جویدن یا مشکلات ظاهری شود؛ البته اهمیت این موضوع به محل دندان و شرایط دهان بستگی دارد.

روش‌های رایج جایگزینی عبارت‌اند از:

• ایمپلنت دندان: پایه‌ای که در استخوان فک قرار می‌گیرد و پس از تکمیل مراحل درمان، با روکش جایگزین دندان می‌شود.

• بریج دندان: روشی برای جایگزینی دندان ازدست‌رفته با استفاده از دندان‌های مجاور به‌عنوان تکیه‌گاه.

• پروتز متحرک: وسیله‌ای قابل خارج کردن که برای جایگزینی یک یا چند دندان استفاده می‌شود.

اگر قصد انجام ایمپلنت دارید، بهتر است از همان ابتدا این موضوع را با دندانپزشک مطرح کنید. در برخی موارد، حفظ استخوان محل دندان یا انجام پیوند استخوان می‌تواند در برنامه درمانی آینده اهمیت داشته باشد. بااین‌حال، زمان مناسب کاشت ایمپلنت به وضعیت عفونت، استخوان، لثه و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.

چه زمانی بعد از کشیدن دندان باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟

در صورت بروز علائم زیر، بهتر است با دندانپزشک تماس بگیرید:

• درد شدید یا افزایشی پس از چند روز

• تب یا ترشح چرکی

• تورمی که پس از روزهای ابتدایی کاهش نمی‌یابد یا شدیدتر می‌شود

• خونریزی مداوم با وجود فشار مناسب

• بی‌حسی طولانی‌مدت لب، چانه یا زبان

• دشواری در باز کردن دهان که رو به افزایش است

پیگیری به‌موقع می‌تواند از تشدید عوارض جلوگیری کند و به روند بهبودی کمک کند.

سوالات متداول درباره کشیدن دندان

کشیدن دندان چقدر طول می‌کشد؟

کشیدن ساده دندان ممکن است تنها چند دقیقه زمان ببرد، اما معاینه، بی‌حسی و اقدامات پس از درمان نیز بخشی از زمان مراجعه هستند. کشیدن جراحی دندان‌های نهفته یا پیچیده معمولاً زمان بیشتری نیاز دارد.

چند روز بعد از کشیدن دندان خوب می‌شویم؟

بخش زیادی از ناراحتی اولیه معمولاً طی چند روز کاهش می‌یابد. ترمیم بافت نرم ممکن است یک تا دو هفته طول بکشد، اما بازسازی کامل استخوان حفره دندان چندین هفته تا چند ماه زمان می‌برد.

آیا بعد از کشیدن دندان آنتی‌بیوتیک لازم است؟

خیر. آنتی‌بیوتیک برای همه افراد ضروری نیست و تنها در شرایط مشخص و با تشخیص پزشک تجویز می‌شود. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک توصیه نمی‌شود.

آیا می‌توان دندان عفونی را کشید؟

در بسیاری از موارد، دندان عفونی را می‌توان با رعایت ملاحظات لازم کشید؛ اما انتخاب روش درمان به شدت عفونت، وضعیت دندان و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. گاهی درمان ریشه یا تخلیه عفونت برای حفظ دندان مناسب‌تر است.

چه زمانی می‌توان بعد از کشیدن دندان مسواک زد؟

معمولاً می‌توان از همان روز دندان‌های دیگر را با احتیاط مسواک زد، اما باید از تماس مستقیم و فشار روی محل زخم خودداری کرد. شست‌وشوی شدید دهان در روز نخست توصیه نمی‌شود.

آیا کشیدن دندان عقل با کشیدن دندان معمولی تفاوت دارد؟

بله. دندان عقل ممکن است نهفته، نیمه‌نهفته یا دارای ریشه‌های پیچیده باشد؛ در این شرایط، کشیدن آن به جراحی نیاز دارد و احتمال تورم و ناراحتی پس از درمان بیشتر است.

جمع‌بندی

کشیدن دندان زمانی انجام می‌شود که حفظ دندان امکان‌پذیر نباشد یا ادامه حضور آن سلامت دهان را تهدید کند. انتخاب روش مناسب، معاینه دقیق، رعایت توصیه‌های پیش از درمان و مراقبت صحیح پس از آن، نقش مهمی در کاهش عوارض و بهبود سریع‌تر دارند.

اگر دندان شما درد می‌کند یا دچار پوسیدگی، شکستگی یا عفونت شده است، پیش از تصمیم‌گیری برای کشیدن آن به دندانپزشک مراجعه کنید. در بسیاری از موارد می‌توان دندان طبیعی را حفظ کرد و اگر کشیدن ضروری باشد، با انتخاب روش مناسب و برنامه‌ریزی برای جایگزینی دندان، سلامت و عملکرد دهان را در بلندمدت حفظ کرد.